Het is al weer een paar jaar geleden dat de Algemene Kerkenraad van de Protestantse Gemeente ‘s-Gravenhage (PGG) het besluit heeft genomen tot de vorming van een drietal clusters in Den Haag. Na een wat aarzelende start en een aantal verkennende bewegingen is er een tweetal rapporten verschenen: ‘Verkennen en Vertrouwen (januari 2009)’, ‘Hand en Voet (september 2009)’. Hierop zijn door de wijkgemeenten, wijkkerkenraden, classes, en predikantenteams reacties gegeven. De reacties en de aarzelende start hebben de AK ertoe gebracht een besluitvormingsdocument op te stellen in maart 2010. Op basis van dit rapport heeft de AK besloten de samenwerking tussen de wijkgemeenten actief te bevorderen. De AK realiseert zich dat dit veel zal vragen van de predikanten, van wijkkerkenraden, van de AK en de verschillende colleges.
Een eerste concrete stap om de samenwerking te bevorderen was het organiseren van een bezinningsdag op 2 oktober jongstleden met als thema: Verandering, bezieling en missie.
’s Morgens stond Bram Schriever, directeur van het kerkelijk bureau van de Protestantse Kerk te Amsterdam, op het programma. Samen met een tweetal predikanten uit de hoofdstad, ds. Bas van der Graaf (Jeruzalemkerk) en ds. Julia van Rijn (Muiderkerk) heeft hij verteld over het model dat in Amsterdam wordt gehanteerd. Het Amsterdamse model zet sterk in op veranderingen aan de ‘bestuurlijke top’ van de gemeente, waarbij het eigenaarschap bij het moderamen AK en een aantal kerngroepen (werksoorten op stedelijk niveau) ligt. De wijkgemeenten zijn (volgende) doelgroepen. Een inspirerend verhaal waar zeker aanknopingspunten voor ons in Den Haag in te vinden zijn.
’s Middags stond Den Haag zelf centraal. Uit de verschillende verhalen blijkt dat over het algemeen de clustervorming nog niet echt van de grond komt. Een aantal mensen zien de clusters meer als een doel op zich dan een middel om ergens te komen. Ook wordt het cluster soms als een belemmering ervaren om samenwerking met andere groepen (buiten het cluster) aan te gaan. Algemeen wordt wel het beeld gedeeld dat het accent nu wel erg bij de predikanten ligt en dat een bestuurlijke tussenlaag niet gewenst is.
De samenwerking in het cluster midden (Bergkerk, Bethelkapel, Marcuskerk, Lutherse Kerk, Laakkapel, Lukaskerk en Valkenboskerk) kreeg zijn vervolg op maandag 11 oktober jl. Op die dag kwamen de moderamina van de wijkkerkenraden en het team van predikanten bijeen in de Bergkerk. De aanleiding voor deze avond was ook het rapport ‘Hand en Voet’ over de clustervorming. De bespreking van dit rapport in Protestants Den Haag heeft geresulteerd in het besluit om inzake het beleid voor de toekomst verder te gaan op de weg van de clustervorming. Aan de wijkgemeenten zijn profileringslijsten gezonden. Deze ingevulde lijsten geven inzicht in het profiel van een wijkgemeente en in wat sterke en zwakke kanten zijn.
De AK heeft over deze problematiek op 2 oktober een beraadsdag gehouden met wijkkerkenraden en predikanten met name met het oog op het ontwikkelen van een dragende visie op de toekomst van de Protestantse Gemeente Den Haag. Een meer praktische uitwerking en invulling van het clusterverband wordt op het bord van de wijkkerkenraden en teams van predikanten gelegd.
De teams van predikanten werden door de AK verzocht dit geheel in een overleg van de clustergemeenten ter sprake te brengen en te overleggen, hoe gemeenten hun sterke kanten kunnen inzetten ten dienste van de zwakke kanten van andere gemeenten.
Voor de pauze hebben de verschillende wijken hun verhaal gedaan. Ze zijn in gegaan op het werk dat gedaan wordt, de sterke en zwakke kanten van de wijk en hoe ze staan tegenover clustervorming.
Na de pauze uit de voorzitter zijn gevoel van onbehagen, dat hem bekroop bij de verhalen van de wijken. Mooie verhalen. Er gebeurt in de wijken heel veel goeds en de wijken willen dat graag voortzetten. Maar, en daar begint het onbehagen, kan dat want het is allemaal super kwetsbaar. De continuïteit is in gevaar. Zowel door het kleiner wordende aantal vrijwilligers, en de grote moeite om nieuwe vrijwilligers te vinden als vanwege de financiële ontwikkelingen van grote tekorten. Dat roept de vraag op: kan verdergaande samenwerking tussen de verschillende wijken helpen om geld te besparen en te genereren en op welke wijze moet dat vorm gegeven worden? Een tweede belangrijke vraag is naar de inhoud van het werk. Hoe kunnen we elkaar helpen om in ons gedeelte van de stad de kwaliteit van de activiteiten te verhogen? Want juist kwaliteit zal mensen aantrekken. Maar wie coördineert het beleid en de uitvoering? De AK? Een clusterkerkenraad? Of blijf je het zwaartepunt leggen bij de wijkkerkenraden? Het lijkt op dit moment niet opportuun zich te richten op de organisatie van de (bestuurs) structuur. Uitgangspunt is vooralsnog de bestaande wijkgemeenten met hun vierplekken en van daaruit de samenwerking laten groeien. Om dat te stimuleren is besloten concreet een aantal taakvelden/thema’s aan te pakken en plannen te ontwikkelen, hoe die bepaalde taak in clusterverband creatief en effectief georganiseerd kan worden.
Besloten wordt om de wijkkerkenraden het voorstel voor te leggen om samenwerkingsmodellen uit te werken op drie terreinen: ZWO, Jeugdwerk en PR/Publiciteit. Eén van de wijkgemeenten neemt hierbij het initiatief en vormt samen met vertegenwoordigers van de andere wijken een taakgroep om een plan van samenwerking uit te werken. Voor ZWO neemt Bergkerk/ Bethelkapel het initiatief, voor Jeugdwerk de Lutherse Gemeente en voor PR/Publiciteit de Valkenboskerk.
In de wijkkerkenraadsvergadering van november is de voortgang rondom de clustervorming uitgebreid besproken. De kerkenraad heeft ingestemd met het voorstel om te zoeken naar verdergaande samenwerking op alle drie de terreinen. De ZWO-groepen, Jeugdwerk en PR/Publiciteit commissies van de verschillende wijken worden aangemoedigd om bij elkaar te komen om te kijken waar samenwerking mogelijk is en met voorstellen te komen. Ook is de kerkenraad akkoord gegaan met het feit dat wij als Juliana-/Valkenboskerk het initiatief nemen op het gebied van Publiciteit en PR. Dit is in de tussentijd voorgelegd aan de mensen vanuit de werkgroep publiciteit en er is aan hen gevraagd om de uitvoering voor hun deel ter hand te nemen. Hieraan is inmiddels gehoor gegeven en begin volgend jaar zal er een aanzet gegeven worden voor verdere samenwerking op het gebied van publiciteit in cluster midden.
Rondom Pasen volgend jaar zullen er voorstellen, vanuit de besprekingen van de drie werksoorten, gedaan gaan worden voor verdere samenwerking.
Rolf Brinkman
Florida de Kok is aangesteld door het cluster-Midden om de mogelijkheden te onderzoeken voor een (verdergaande) samenwerking in het cluster-Midden. Daartoe heeft zij onder andere een beraadsdag voor kerkenraden georganiseerd. Hieronder vindt u een verslag van deze dag. Namens de Valkenboskerk waren Marianne Mens, Rolf Brinkman, Klarie Brinkman en Erica Huijer aanwezig.
Florida de Kok heet alle aanwezigen hartelijk welkom en geeft een inleiding op het doel van deze dag. Het doel van deze dag is: ontmoeting, bezinning en het geven van een nieuwe impuls aan de beoogde samenwerking op clusterniveau. Hoe zullen we de samenwerking in de praktijk vormgeven? Het is belangrijk, dat de behoefte aan deze dag vanuit de wijkkerkenraden zelf gevoeld werd.
Naar aanleiding van de 4 volgende vragen reageren de wijkgemeentes van cluster midden met een presentatie.
A) Hoe ziet uw gemeente er over 5 á 10 jaar uit? Wat is er in 2015 veranderd ten opzichte van nu? Waar hoopt u op? Waar werkt u aan?
B) Waar ligt de kracht en waar de zwakte van uw eigen gemeente?
C) Waarmee zou u andere gemeenten van dienst kunnen zijn?
D) Maar ook andersom: wat heeft uw gemeente zelf nodig, b.v. van andere gemeenten?
De Bergkerk, Bethelkapel, de Lutherse Gemeente, Laakkapel, Lucaskerk en Marcuskerk houden een presentatie. Namens de Valkenboskerk vertelt Rolf over de activiteiten van onze kerk (buurtmaaltijd, musical, jeugdkamp, enz). Ook vertelt hij over de afwijkende bestuurlijke structuur van de Valkenboskerk. Een eigen “vierplek” in de buurt blijft belangrijk. Deze presentatie is voorbereid met behulp van de inbreng van de kerkenraad op 21 april. jl.
Na deze presentaties houdt dr. Herbert Wevers een inleiding. Dr. Wevers is regionaal adviseur van de Classicale Vergadering Zuid-Holland. Trefwoorden in zijn functie zijn: VISIE, FUSIE EN RUZIE.
Wat is onze droom van onze gemeente over 10 jaar? Een droom kun je niet maken, zegt hij, deze overkomt je.Toch moeten we gaan samenwerken in clusterverband, anders redden we het niet. Samenwerking lijkt zo geforceerd; hoe pakken we het aan? Vele kerken in Zuid-Holland worstelen met hetzelfde probleem, allen zoeken naar oplossingen; sommigen met succes, maar er zijn ook mislukkingen. Dr. Wevers pleit voor kerken met een pakket als een “zorgverzekering”: er is een basispakket, dat elke kerk dient te hebben (vierplek, predikant etc.) en een aanvullend pakket, dat aangepast is aan de eigen behoeftes in de gemeente. Clusters kunnen wel samenwerken, maar niet clusterbreed. Bezwaren kunnen b.v. zijn dat men te ver uit de buurt komt of dat de sfeer van verschillende gemeentes te veel verschilt. Het werk moet complementair zijn, men kan elkaar aanvullen.
Een soortgelijke werkwijze als bij de Valkenboskerk kan in het werk van de kerkenraden van de clusters ook gevolgd worden, waardoor het besturen minder menskracht kost.
Een pleidooi houdt Dr. Wevers voor bezinning op de rol die huisgemeentes kunnen gaan spelen, zeker als in de toekomst nog meer kerkgebouwen afgestoten zullen moeten worden. Deze groepen kunnen “aanhaken” bij de traditionele kerken, evenals b.v. jongerengroepen.
Verder pleit Dr. Wevers voor een ander soort mentaliteit in kerken, die niet de grootste, machtigste en jongste moeten zijn, zoals ons in de reclamewereld wordt aangepraat, maar juist een mentaliteit propageert waar mensen kwetsbaar en zichzelf mogen zijn. Zo komt er ontkramping. Kijk positief naar de eigen gemeente: wat is er wél! Vertel zoiets niet zakelijk aan anderen, maar laat mensen b.v. een persoonlijk stuk publiceren met eigen positieve ervaringen, dat zijn dingen die de kerk verder kunnen helpen.
Hierna wordt vervolgd met een muzikaal intermezzo. Op de wijs van “ Alle Menschen werden Brüder” zingen we het clusterlied onder leiding- én van Hans Grosheide.
Alle kerken in één cluster
In het midden van Den Haag,
Alle broeders, elke zuster,
O, wat willen zij dat graag!
Marcus, Lucas, Laak en Luther,
Berg en Bethel, Valkenbos,
Varen voortaan, zelfbewuster,
Samen op de toekomst los.
Alle kerken werken samen,
Of men het nu wil of niet,
Iedereen zegt ja en amen,
Met wat scepsis of subiet.
Geen Mattheus en Johannes,
Maar wel Luther en Calvijn.
En zelfs Zwingli zou er wezen,
Als hij in de stad kon zijn.
Dominees en volgelingen,
Middenleden zonder tal,
Hoor ze nu toch samen zingen
Dat het cluster leven zal,
En mag bloeien en zal groeien,
Voorbeeld zijn vanaf vandaag.
Voor het heil van kerk en stede
In het midden van Den Haag!
De aanwezigen hebben na het ochtendprogramma aan kunnen geven wat zij de belangrijkste thema’s vinden om in de middag over door te praten. Deze thema’s zijn:
1) Profilering van de gemeente (georganiseerde verscheidenheid)
2) Jongeren en ouderen
3) Organisatie en bestuur (vgl. Juliana/Valkenboskerk), doelmatige organisatie, wie is verantwoordelijk, wie organiseert dit?
4) Draagvlak zoeken in het cluster, hoe doe je dat?
5) Missionair buurtwerk. Hoe verbindt je buurt en gemeente?
6) Publiciteit en communicatie.
Alle groepen beraden zich enige tijd. Er wordt aan iedere groep gevraagd een klein verslagje te maken en plenair één kernpunt te formuleren, waarvan men vindt dat het navolging verdient. De aanwezigen kiezen zelf met welke groep men mee wil doen.
Ad. 1 Profilering van de gemeente (georganiseerde verscheidenheid):
Groep 1 bepleit een P.-factor. Een profileringsfactor, die op grond van een 20-tal keuzevragen wordt vastgesteld. De “basics” blijven onontbeerlijk en onmisbaar: viering, verkondiging en pastoraat.
Het is goed als gemeenten zich bewust zijn van hun eigen identiteit en zich hierin profileren. Blijkbaar is men hier sterk in. Om deze profilering te bepalen is een opzet van 20-vragen beschikbaar. Deze vragenlijst dwingt keuzes te maken, zodat de uitkomst een heldere profilering zichtbaar maakt. Laat gemeenten hun eigenheid en die van ander wijkgemeenten (!) van harte aanvaarden. Het is goed als de AK de verscheidenheid organiseert. Dit kan door de ‘profileringsvragenlijst’ elke wijkgemeente voor te leggen en zorg te dragen voor de uitkomst ervan. Deze uitkomst is mede bepalend voor de keuzes voor het geheel van de PGG met het oog op de toekomst. De eigenheid van de Lutherse Gemeente is hierbij heel waardevol voor het geheel van de PGG. Kortom: werk niet aan een (grijze) kleur van gemeenten, maar aan een palet van kleuren dat het aansprekende profiel van de ene PGG bepaalt. De profilering mag niet ten koste gaan van de basics van elke (wijk)gemeente: viering & verkondiging en pastoraat (omzien naar elkaar). Deze twee ‘zaken’ behoren tot het eigene van elke wijkgemeente. Hier is de wijkkerkenraad voor verantwoordelijk.
Naast het stimuleren van het eigen profiel van de diverse gemeenten van het cluster ziet deze groep het waarborgen en werken als taak van de eenheid te waarborgen (o.a. door middel van het organiseren van clusterbrede activiteiten.) Het is goed te beseffen dat een profiel van een gemeente altijd in beweging is. De profielen moeten niet statisch en insnoerend werken, maar helpen in het concentreren op het eigene van de wijkgemeente, zonder het geheel van de kerk (met name PGG) hierbij uit het oog te verliezen.
Ad. 2 Jongeren en ouderen
Met name de groep van 12 – 20 jaar verdient extra aandacht. Een “contactouder” voor elke 12-jarige aan het slot van de kinderdienst verdient navolging. Andere mogelijkheden: vieringen met tieners, het oprichten van een jongerenkerk, extra aandacht voor de begeleiding van de kinderdienst , thema-avonden voor ouders van tienerkinderen en het aanstellen van een HBO-opgeleide jongerenwerker.
Ad. 3 Organisatie en bestuur.
Er is in deze groep grote huiver voor een kerkelijke bureaucratie. Samenwerking moet van onderop komen en van daar moet men aangeven op welk vlak. Om dit praktisch vorm te geven zouden sommige predikanten voor een aantal fte’s voor dit werk vrijgesteld moeten worden. Mogelijk zou ook STEK professionele ondersteuning op dit vlak kunnen geven.
Hoofdlijn is vooral dat de samenwerking organisatorisch praktisch is opgezet.
Ad. 4. Draagvlak zoeken in het cluster, hoe doe je dat?
Om elkaar beter te leren kennen, zodat samenwerking van de grond kan komen; moeten er aanlokkelijke én verdiepende activiteiten georganiseerd moeten worden. Een mooi voorbeeld hiervan: we organiseren een MIDDENDAG in het openluchttheater van het Zuiderpark. Picknicken, workshops, doe- en bezinningsactiviteiten en afsluiting met een openluchtvesper met avondmaal.
Om elkaars werk te leren kennen zouden rondleidingen een mogelijkheid kunnen zijn, ook de plekken waar STEK werkt. Belangrijk blijft het dat de samenwerking LEUK blijft, zo word je geïnspireerd en wordt het niet te zwaar allemaal. Zo creëer je draagvlak
voor samenwerking. ‘Leuk’ zijn activiteiten die: samenbrengen, de ontmoeting stimuleren, aanspreken, aanlokkelijk zijn en en resultaat brengen op de korte en lange termijn.
Een bijzondere rol is weggelegd voor de predikanten: zij moeten de inhoudelijke betekenis van de samenwerking in cluster midden voor ogen blijven houden, de toekomst voor ogen blijven houden en niet alleen op de korte termijn letten, motiveren en enthousiasmeren.
Ad. 5. Missionair buurtwerk
Ruimhartig is een sleutelwoord voor individu en als groep hoe men met mensen dient om te gaan. Praktische hulp bieden. Via een website hieraan bekendheid geven. Inventariseren wat er aan mogelijkheden en talenten onder kerkleden is. Kerkelijke vacaturebank.Voorbeeld van positieve actie op dat punt is de Wereldkinderspeelplaats. Proberen elkaar tot een “hand en voet” te zijn, ook in het cluster zelf.
Ad. 6 Publiciteit en communicatie
Traditionele mogelijkheden voor publiciteit: kerkblad, ook stedelijk. Ophangbord met activiteiten voor de kerk. Informatieboekje (voor hele cluster). Internet, vooral voor jongeren, voor ouderen minder geschikt. Aparte website voor gehele cluster. Kerkdienst on-line (Bethlehemkerk).
Interne communicatie:Wijkblad is belangrijk, maar bij sommige gemeentes soms moeilijk gevuld te krijgen. Verspreiding is soms moeizaam. Ook mogelijk: wijkgroet (wekelijks). Nadeel van website: moet goed bijgehouden worden. Ook mailingen zijn mogelijk (voor doelgroepen). Ook belangrijk dat kerken elkaars wijkblad ontvangen, zo mogelijk via redactie van wijkblad afspraken maken, goede communicatie met elkaar belangrijk.
Al met al was het een hele inspirerende dag om mee te maken. U zult op de hoogte worden gehouden van de stand van zaken over het onderzoek van Florida de Kok en de samenwerking in het Midden-Cluster.